Przełamując lody online

Dorota Kwiatkowska

(czyli „karolińskich” refleksji ciąg dalszy)

O tym, czym jest „lodołamacz” i jaką rolę pełni w kursach zdalnych powinien wiedzieć każdy szanujący się metodyk i e-nauczyciel. Nie jest tajemnicą, że jakość relacji interpersonalnych i atmosfera na zajęciach zdalnych mają istotne znaczenie dla zaangażowania uczestników zajęć i poziomu ich aktywności, a więc – docelowo – dla efektywności uczenia się. Napisano o tym już sporo (np. 1, 2), więc w teorii wiemy co i jak. Jednak przynajmniej moje doświadczenia pokazują, że teoria ta nieco opornie przekłada się na praktykę. W większości kursów etap budowania społeczności realizowany jest pobieżnie i przybiera postać wypowiedzi w wątku „Kilka słów o sobie”, która na dodatek nie jest obligatoryjna. Szkoląc e-nauczycieli, najczęściej wspominamy o lodołamaczach, ale już nie zajmujemy się ich projektowaniem, szybko przechodząc do „ważniejszych” tematów, np. testów i quizów ;-)

Tymczasem moje ostatnie doświadczenia, jako e-ucznia uświadomiły mi, że poświęcenie odpowiedniej ilości czasu na tego typu aktywności naprawdę pomaga uczestnikom zajęć zaaklimatyzować się w grupie oraz w środowisku uczenia się. Potrzebowałam ich tym bardziej, że na kursach COLT jestem osobą „obcą”, niezbyt dobrze zorientowaną w realiach edukacyjnych i nie posługuję się językiem angielskim na co dzień (btw, świetne doświadczenie dla e-nauczyciela – poczuć się niepewnie na zajęciach zdalnych;-).

Lodołamacze bardzo pomogły mi w aklimatyzacji, przyjrzałam się im więc bliżej, i tak:

  • mają zawsze formę obligatoryjną – realizacja zadania i nawiązanie kontaktu z co najmniej dwoma innymi uczestnikami jest jednym z warunków zaliczenia modułu zajęć,
  • mają formę ustrukturowaną – należy odpowiedzieć na konkretne pytania, np. dotyczące tego co robię, kim jestem, czym się interesuję, co mnie pasjonuje,
  • często mają formę zabawy, wykorzystującej różne zasoby internetowe (zdjęcia, filmiki, testy itp.),
  • często wymagają od uczestnika wykorzystania narzędzi Web 2.0 (o czym w przykładach),
  • bywają połączone ze swego rodzaju autoanalizą i refleksją nad własnymi mocnymi i słabymi stronami (w odniesieniu do kompetencji, jakich dotyczy kurs), pomagają więc postawić sobie indywidualne cele do zrealizowania na zajęciach,
  • no cóż – są naprawdę dobrą zabawą, docenianą przez większość uczestników zajęć :-)
  • dają nauczycielowi naprawdę dobre rozeznanie w tym, kim są jego uczniowie, jakie są ich „konteksty” życiowe i zawodowe, cele oraz umiejętności w zakresie ICT. 

No i wreszcie przykłady – próbuję je wprowadzać w życie :-)

  1. "Trzy prawdy i jedno kłamstwo" – uczestnicy formułują trzy informacje prawdziwe na swój temat oraz jedną fałszywą. Zadaniem innych jest wskazanie kłamstwa. Bardzo ciekawe i kreatywne – polecam!
  2. "Jaki jestem" – autoanaliza i refleksja, których podstawą może być dowolny test, mniej lub bardziej „poważny”, pozwalający na opisanie siebie i identyfikację swoich atutów i ograniczeń w określonym kontekście, np. zabawny test ze strony The Animal in You, bardziej poważny test typów osobowości Brigg Myers lub zestaw charakterystyk osobowości, sporządzony na jego podstawie (3).
  3. Zadanie polegające na uzupełnieniu dowolnego zestawu zdań (np. 4) - również ciekawy pomysł na przełamanie lodów :-) 

Najbardziej jednak spodobał mi się pomysł wykorzystania różnego rodzaju aplikacji Web 2.0 (świetne rozwiązanie dla kursów z obszaru ICT oraz kursów dla nauczycieli). I tak:

icebreaker


Przykładowe narzędzia, za pomocą których można zbudować komiks to ToonDoo, Bitstrips, czy StripGenerator. Można także w baaaardzo prosty sposób uzupełnić swoją prezentację o komentarz audio (np. http://vocaroo.com/) lub skorzystać z mówiących avatarów, takich jak ten :-) 


voki icebreaker


Możemy też wykorzystać proste narzędzia do tworzenia posterów i prezentacji, np. Popplet lub (jeśli posiadamy odpowiednie zasoby) zaproponować tworzenie animacji, np. za pomocą GoAnimateMnie samej bardzo podobają się możliwości aplikacji Glogster.edu, która, niestety, przestała być darmowa (5).

Jestem ciekawa innych przykładów lodołamaczy - jeżeli macie ochotę się nimi podzielić. 
Taka mała baza lodołamaczy mi się marzy ;-)


(1) np. http://digitallearning.eletsonline.com/2007/05/social-space-in-online-forum/
(2) m.in. artykuł Marii Zając: http://www.e-mentor.edu.pl/artykul/index/numer/31/id/673, oraz mój http://kno.koweziu.edu.pl/aktualnosci,13.html
(3) http://www.humanmetrics.com/cgi-win/jtypes2.asp, http://www.proaktywnie.pl/2007/10/samoswiadomosc-test-mbti/
(4) http://www.residentassistant.com/games/icebreakers/selfintroductionexercise.htm
(5) ciekawa próbka:-) http://liebermanc.edu.glogster.com/glog-9993-8940/
Inne przykłady lodołamaczy: http://joitskehulsebosch.blogspot.com/2009/03/10-online-icebreakers.html


Data dodania: 10.04.2012

Komentarze do wpisu:

Pani Dorotko

Bardzo dziękuje za bardzo ciekawy wpis na blogu i zamieszczenie linków do stron z lodołamaczami. Z pewnością wykorzystam w praktyce niektóre propozycje?. Nie będę ukrywać, iż czytając Pani wpisy widze siebie rozpoczynającą fascynująca podróż po meandrach kanadyjskiego e-learningu zafascynowaną odkrywanymi na nowo metodami pracy ze studentami. Opisywane przez Panią lodołamacze często wykorzystywane są również na wielu kanadyjskich kursach online. Zalicza się je do strategii motywacyjnych, które zdaniem Lynn Kirkland Harvey w bardzo istotny sposób wpływają na proces uczenia się studentów, ich intelektualny rozwoj oraz satysfakcję z kursu. Wszyscy nauczyciele, z którymi współpracuje na polu zawodowym mają za zadanie w pierwszym tygodniu kursu zobowiązać swoich studentów do zmodyfikowania informacji znajduja?cych sie? na ich profilu oraz przedstawienia sie? na forum zapoznawczym. W projekcie kursu muszą również uwzględnić i utworzyć forum, na którym uczestnicy kursów będą mieli możliwość dyskutowania na różne nieformalne tematy, które nie są związane z tematyką kursu. Te drugorzędowe elementy e-nauczyciele muszą obowiązkowo uwzględnić na etapie projektowania własnego kursu. Właściwie zaprojektowane drugorzędowe elementy kursu nie tylko stanowią fundament dla zbudowania efektywnej społeczność uczących się, lecz również zmniejszają poczucie izolacji studentów na kursie, szczególnie na początkowym jego etapie. W swoim najnowszym opracowaniu zatytułowanym ?Strategie i kryteria jakości w projektowaniu kursów e-learningowych. Praktyczne zalecenia metodyczne? omawiam również inne elementy, które obowiązkowo uwzględniamy w trakcie opracowywania i recenzowania kanadyjskich projektów e-learningowych, aby spełniały obowiązujące kryteria jakości.

Przy okazji tematyki lodołamaczy może warto tutaj wspomnieć również o innych sposobach motywowania i zachęcania studentów do aktywnego uczestnictwa na forach dyskusyjnych takich jak:

1) Zachęcanie studentów do wchodzenia w interakcję nie tylko z prowadzącym, lecz również z kolegami i koleżankami z klasy
2) Poproszenie kursantów o zamieszczenie własnej odpowiedzi na zadane pytanie, zapoznanie się z wypowiedziami kolegów i ustosunkowanie się do dwóch wybranych
3) Poproszenie studentów o sformułowanie pytania na końcu ich odpowiedzi
4) Poinformowanie studentów, że pod koniec dyskusji prowadzący losowo wybierze kilku studentów, których zadaniem będzie podsumowanie głównych punktów dyskusji/poglądów wyartykułowanych na forum.

5) Jasne wyrażanie oczekiwań w stosunku do studentów oraz określenie szczegółowych kryteriów oceny zaprojektowanych zadań i uczestnictwa w dyskusji. Ocena jakości postów nie ich liczby, czy długości.

6) Obecność e-prowadzącego minimum 3-5 razy w ciągu tygodnia. Kiedy e-nauczyciel jest widoczny i dostępny dla studentów wówczas mają oni tendencję do większego angażowania się w dialog i dyskusje toczące się na platformie. Bardzo ważna jest tu również psychologiczna percepcja, że prowadzący jest dostępny dla studentów i zawsze gotowy ich wesprzec i pomóc.

7) Tworzenie nowych wątków i komentarzy o dużej wartości merytorycznej oraz zamieszczenie postu, który podsumowuje toczącą się debatę online.

Na zakończenie wpisu jedna moja refleksja. W czasie prowadzenia e-kursów odkryłam, że umiejętność podtrzymywania motywacji studentów oraz stymulowanie ich do uczestnictwa w dyskusji online ma ścisły związek z naszymi umiejętnościami polegającymi na odczytywaniu znaczenia kumunikatów pomiędzy wierszami, naszym dążeniem do bycia fair, szczególnie dla ?niesfornych? studentów oraz interweniowania na nowo w tych sytuacjach, gdzie podjęte przez nas działania okazały się mało skuteczne m.in. poprzez zadawanie pytań i aktywne słuchanie studentów i tego co dzieje się w wirtualnej klasie.

Dziękuje i z zainteresowaniem czekam na Pani dalsze wpisy. Z chęcią również zapisałabym się na polski e-kurs przez Panią zaprojektowany i prowadzony:-)

Pani Joasiu,

bardzo dziękuję za kolejny cenny komentarz, i jakże miły :) Istotnie, jest tak, że ucząc się w COLT odkrywam różne zagadnienia związane z e-nauczaniem na nowo. Mam poczucie, że moja wiedza i doświadczenie są cenne i wcale nie ustępują tym "amerykańskim";), jednak widzę również to, że duża ich część jest wynikiem uczenia się metodą prób i błędów. Sporo działań mogę usprawnić, sporo nowych technik zastosować - świadomie (właśnie dlatego, że mam już wiedzę doświadczenie). Bardzo doceniam również udział innych uczestników kursów i możliwość uczenia się od nich.

Dziękuję za ciekawe propozycje sposobów motywowania uczestników dyskusji! Pozwoliłam sobie odwołać się do Pani komentarza w swoim dzisiejszym wpisie.

Pozdrawiam serdecznie,
Dorota Kwiatkowska

Dorota Kwiatkowska

Dr nauk humanistycznych w zakresie psychologii, pracownik naukowo-dydaktyczny Instytutu Psychologii UMCS w Lublinie, koordynator ds. e-learningu na Wydziale Pedagogiki i Psychologii UMCS. Od 2002 e-nauczyciel, metodyk zdalnego nauczania i autorka kursów zdalnych (m.in. w Polskim Uniwersytecie Wirtualnym). Uczestniczyła w licznych projektach związanych z kształceniem na odległość. Interesuje się przede wszystkim zagadnieniami projektowania i prowadzenia zajęć zdalnych.