AAA

Stan e-government w Polsce

Monika Kaczmarek-Śliwińska

Artykuł przedstawia wyniki badań poziomu rozwoju polskiego e-government w zakresie usług publicznych skierowanych do obywateli. Poprzez prezentację jednych z najnowszych danych (czerwiec 2004) w artykule wskazane zostały mocne i słabe strony polskich usług świadczonych drogą elektroniczną. W celu przedstawienia dysproporcji w skali kraju, wyniki badań dotyczące publicznych e-usług dla obywateli zostały pokazane z uwzględnieniem podziału na poszczególne województwa.

Czym jest e-government?

Celem i zadaniem e-government jest dostarczenie obywatelom usług i informacji publicznych przy udziale nowych technologii. Idealne działanie e-government gwarantuje obywatelom dostęp do wszelkich usług publicznych (w tym informacji) bez ograniczeń, takich jak: aktualne miejsce pobytu obywatela czy też czas pobierania informacji. W praktyce realizacja koncepcji e-government oznaczałaby na przykład możliwość zmiany danych adresowych, pobranie i wypełnienie formularza podatkowego, uzyskanie informacji o dostępnych funduszach celowych czy uzyskanie pozwolenia na budowę.

Wdrożenie idei e-government powodowałoby więc pozytywne skutki dla obywateli (klientów administracji państwowej) w postaci oszczędności czasu, wynikającej z pozyskania i przetworzenia potrzebnych informacji, jak i niwelacji kosztów (na przykład wielokrotnego dojazdu do urzędu). Również jakość informacji prawdopodobnie byłaby wyższa, gdyż obywatel uzyskiwałby od razu pakiet interesujących go informacji w postaci opisu pełnej procedury i ściśle sprecyzowanych wytycznych, bez błędów będących konsekwencją niedoinformowania urzędnika czy jego gorszej dyspozycji w danym momencie.

Wyniki badań firmy Deloitte and Touche (raport o początkach e-rządu)1 wskazują równie pozytywne efekty e-government - przy podaniu informacji w internecie liczba skarg na administrację zmniejsza się średnio o 35%, a koszty administracji o 47%.

Polska, realizując program Polski eGovernment 2005, stoi przed koniecznością wielu istotnych przemian, których dokonanie zapewni przekształcenie tradycyjnie zorganizowanych urzędów w nowoczesny e-government2. Trudności związane z przekształceniem tradycyjnej administracji zauważa prof. Wojciech Cellary z Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, mówiąc: Trudno informatyzować administrację, której struktura została ukształtowana w epoce papieru. (...) Konieczna jednak jest informatyzacja administracji na potrzeby obywateli i przedsiębiorstw3.

Mając na uwadze wspomniane wcześniej zalety e-government, warto przeanalizować stan polskich e-usług publicznych. Niestety wnioski płynące z analiz wielu badań nie są optymistyczne, a bardzo często pojawia się opinia, iż polski e-government stanowi blade tło Europy. Firma Capgemini Polska przedstawiła w lipcu 2004 roku wyniki najnowszych badań nad polskim rynkiem e-usług publicznych. Jako główne cele badania wskazano:

  • zbadanie tempa i kierunku rozwoju e-government w Polsce;
  • określenie regionów (województw), które są pionierami w uruchamianiu usług publicznych online;
  • wskazanie najczęściej udostępnianych usług przez internet;
  • określenie czynników wpływających na rozwój e-government w Polsce;
  • relację stanu polskiego e-government w stosunku do pozostałych krajów Unii Europejskiej.

Badanie e-usług publicznych w Polsce sklasyfikowano według dwóch podstawowych kryteriów, a mianowicie:

  1. odbiorców e-usług publicznych:
    • usługi kierowane do osób prawnych,
    • usługi kierowane do obywateli;

  2. charakteru/rodzaju realizowanych usług:
    • obsługa przychodów budżetowych,
    • rejestracja,
    • zwroty i usługi socjalne,
    • zezwolenia i licencje.

E-usługi dla obywateli

W niniejszym artykule przedstawione zostaną wyniki badań poziomu e-usług publicznych dla obywateli, wśród których analizą objęte zostały następujące usługi: rejestracja na wyższe uczelnie4, podatek od osób fizycznych5, akty stanu cywilnego6, biblioteki publiczne7, informacje o zmianie miejsca pobytu8, pośrednictwo pracy9, dokumenty tożsamości10, rejestracja samochodów11, policja - obsługa zgłoszeń12, pozwolenia na budowę13, świadczenia społeczne14 oraz służba zdrowia15.

Stan rozwoju e-usług publicznych dla obywateli w Polsce kształtuje się na poziomie 31%. Uwzględniający nowy standard oceny rozwoju e-government wskaźnik rozwoju wynosi 2%, co w praktyce oznacza, że jedynie 2% usług publicznych dla obywateli jest w pełni dostępnych online16. Rozwój e-usług publicznych dla obywateli mierzalny jest tylko w przypadku czterech usług, a mianowicie: bibliotek publicznych (4%), aktów stanu cywilnego (6%), informacji o zmianie miejsca pobytu (6%) oraz policji (12%). W przypadku pozostałych ośmiu badanych usług stopień rozwoju wyniósł 0%.

Analizując stopień rozwoju e-usług publicznych dla obywateli, według poprzednio stosowanej skali, zauważono znaczne zróżnicowanie poszczególnych rodzajów e-usług. Wskaźniki rozwoju znacząco wyższe niż wartość średnia (31%) osiągnęły takie usługi, jak rejestracja na wyższe uczelnie (52%) oraz podatek od osób fizycznych (49%). Najniższym poziomem rozwoju okazała się usługa z grupy służba zdrowia (11%). Wskaźnik rozwoju pozostałych usług wyniósł od 25% do 39%, co prezentuje wykres 1.

Wykres 1 Stopień rozwoju poszczególnych e-usług dla obywateli w Polsce

Żródło: opracowanie własne, na podstawie Capgemini Polska Sp. z o.o

Mimo iż rejestracja na wyższe uczelnie odznacza się 52% stopniem rozwoju (według dotychczasowej skali), Komisja Europejska po zastosowaniu nowej skali oceniła tę usługę na 0%. Tak niski wynik pomiaru jest konsekwencją faktu, iż żadna z badanych uczelni nie realizuje w pełni usług online. W zakresie usługi rejestracja na wyższe uczelnie poszczególne województwa najczęściej oferują informacje i możliwość pobrania niezbędnych formularzy online. Niektóre województwa umożliwiają także odesłanie formularzy. Wartość powyżej średniej dla Polski osiągnęły województwa: kujawsko-pomorskie (75%), lubuskie (75%), małopolskie (75%), wielkopolskie (75%) oraz mazowieckie (60%). Znacznie poniżej wartości średniej zostały ocenione województwa lubelskie i świętokrzyskie, osiągając wynik 25% oraz pomorskie (0%). Pozostałe województwa uzyskały wynik 50%.

Ogólnopolski poziom dostępności online usługi podatek od osób fizycznych oraz narzędzi umożliwiających jego płacenie wyniósł 49%, ale już według nowej skali Komisji Europejskiej stopień rozwoju tej usługi został oceniony na 0%. Badania pokazały, iż maksymalną ofertą urzędów skarbowych jest możliwość pobrania formularzy do rozliczania podatku.

W zakresie usługi akty stanu cywilnego sześć województw (lubelskie, lubuskie, opolskie, podkarpackie, świętokrzyskie i zachodniopomorskie) oferuje, poza informacjami dotyczącymi aktów stanu cywilnego, formularze online, natomiast cztery województwa (dolnośląskie, kujawsko-pomorskie, łódzkie, małopolskie) oferują jedynie informacje na temat usług związanych z aktami zgonu, które w dalszym postępowaniu realizowane są w sposób tradycyjny. Liderem w zakresie usługi akty stanu cywilnego jest województwo pomorskie, którego reprezentant - Urząd Miasta Gdańsk17 - jako jedyny w Polsce w pełni oferuje obsługę online obejmującą informacje w witrynie WWW, możliwość pobrania formularzy oraz ich zwrotu w sposób elektroniczny w zakresie aktów urodzenia, aktów zawarcia związku małżeńskiego oraz aktów zgonów. Średnia wartość uzyskana przez Polskę w zakresie usługi akty stanu cywilnego, liczona według nowej skali, wyniosła 6% i jest to jedynie zasługą czynności online realizowanych przez Urząd Miasta Gdańsk.

Usługą, która została oceniona według nowego standardu Komisji Europejskiej na poziomie 4% są biblioteki publiczne (według poprzedniego standardu oceny: 34%). W zakresie e-usług publicznych biblioteki oferują przede wszystkim informacje. Wyjątek stanowi Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, która umożliwia także rejestracje online. Liderem w omawianym zakresie e-usług jest województwo dolnośląskie (83% według poprzedniej skali; 60% według nowej skali), natomiast najniżej ocenione zostały województwa zachodniopomorskie (0%) i małopolskie (17%). Pozostałe województwa uzyskały ocenę na poziomie 33%.

Znaczne rozbieżności w uzyskanych wynikach zauważa się w zakresie e-usługi publicznej informacje o zmianie miejsca pobytu. W przypadku siedmiu województw (mazowieckie, podlaskie, śląskie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie, wielkopolskie, zachodniopomorskie) stopień rozwoju omawianej usługi, mierzony zarówno według poprzedniej, jak i nowej skali, wyniósł 0%. Pozostałe województwa prezentują poziom rozwoju e-usług publicznych w zakresie informacji o zmianie miejsca pobytu przewyższający wartość średnią dla Polski (33% - dla województwa dolnośląskiego, lubelskiego i podkarpackiego; 66% - dla województwa kujawsko-pomorskiego, lubuskiego, łódzkiego, małopolskiego, opolskiego). Podobnie jak w przypadku omawianej wcześniej e-usługi akty stanu cywilnego, również w przypadku informacji o zmianie miejsca pobytu zdecydowanym liderem okazało się województwo pomorskie, gdzie Urząd Miasta Gdańsk jako jedyny w Polsce prowadzi działania online. Dzięki realizacji przez ten Urząd e-usług publicznych województwo uzyskało 100% stopień rozwoju, liczony zarówno według poprzedniej, jak i nowej skali. W efekcie średnia wartość dla Polski omawianej e-usługi publicznej dla obywateli według poprzedniej skali wyniosła 31%, a według nowej skali Komisji Europejskiej - 6%.

Polska, mimo iż boryka się z problemem znacznego bezrobocia, nie wykazuje odpowiedniej troski o rozwój e-usług publicznych w zakresie pośrednictwa pracy. Co prawda stopień rozwoju, liczony według poprzedniej skali, wyniósł 31%, ale według nowej - już niestety 0%. W dwóch województwach - lubuskim i podkarpackim - dotychczas wcale nie zajęto się tematyką świadczenia usług online w zakresie pośrednictwa pracy. Najlepszy wskaźnik rozwoju omawianej e-usługi osiągnęło województwo łódzkie, w którego przypadku istnieje możliwość zdobycia informacji drogą elektroniczną, jak również pobrania formularzy. W pozostałych trzynastu województwach istnieje jedynie szansa zasięgnięcia informacji przez internet.

Kolejną istotną dla obywateli e-usługą publiczną są dokumenty tożsamości. Niestety, mimo obowiązku związanego z wymianą dowodów osobistych oraz praw jazdy w określonych terminach czasowych, Polska nie osiągnęła znaczących wyników w zakresie rozwoju usługi dokumenty tożsamości. Wartość średnia, oceniona według poprzedniej skali, wyniosła 30%. Wartość wynikająca z nowej skali, czyli oceniająca w pełni funkcjonalną usługę elektroniczną, wyniosła 0%. Zauważono znaczną rozpiętość uzyskanych wartości rozwoju w poszczególnych województwach. Najwyżej - na poziomie 42% - ocenione zostały województwa: lubuskie, mazowieckie, pomorskie i świętokrzyskie, najniżej zaś - na poziomie 8% - województwa śląskie i warmińsko-mazurskie. Pozostałe województwa uzyskały wartości 25% i 33%. Twórcy badania niski stopień rozwoju e-usługi dokumenty tożsamości upatrują w całkowitym braku usług związanych z wydawaniem i wymianą dowodów osobistych i praw jazdy.

Kolejną e-usługą analizowaną w ramach projektu eGovernment w Polsce - 3. Edycja była rejestracja samochodów (wartość średnia: 28% - według poprzedniej skali, 0% - według nowej skali). W siedmiu województwach urzędy oferują informacje o czynności rejestracji pojazdów i formularze online (50% - kujawsko-pomorskie, lubuskie, małopolskie, mazowieckie, pomorskie, śląskie, świętokrzyskie), natomiast w pięciu kolejnych (25% - dolnośląskie, lubelskie, opolskie, podkarpackie) obywatel ma jedynie możliwość zapoznania się z procedurą rejestrowania pojazdów w urzędach. W pozostałych czterech województwach nie podjęto tematu rejestracji pojazdów realizowanej na platformie internetowej.

Znaczne dysproporcje zauważono w wyniku analizy e-usługi policja - obsługa zgłoszeń. W siedmiu województwach komendy policji poprzez strony WWW udzielają informacji dotyczących tradycyjnej obsługi zgłoszeń (33%). Dwa kolejne województwa (kujawsko-pomorskie oraz śląskie) pilotażowo uruchomiły przyjmowanie zgłoszeń w trybie online. Mimo że projekty wymagają jeszcze poprawek, to jednak ze względu na zrealizowanie podstawowej funkcjonalności, zostały uznane za w pełni zrealizowane, otrzymując tym samym ocenę 100% według nowej skali Komisji Europejskiej. Wartość średnia oceny e-usługi publicznej policja - obsługa zgłoszeń wyniosła 27% (według poprzedniej skali, 0% - według nowej skali).

Z wyników badań wynika, że także w zakresie e-usługi publicznej pozwolenia na budowę polski e-government wykazuje spore braki. Wartość średnia określająca stopień rozwoju tej e-usługi wyniosła 25% według poprzedniej skali, 0% - według nowej. Pięć województw dotychczas nie podjęło tematu pozwoleń na budowę w wersji online (mazowieckie, śląskie, warmińsko-mazurskie, wielkopolskie, zachodniopomorskie). Pięć kolejnych (kujawsko-pomorskie, lubelskie, małopolskie, podkarpackie, opolskie) osiągnęło poziom 25% głównie przez udostępnienie na stronach WWW informacji dotyczących procesu wydawania pozwoleń na budowę oraz niezbędnych wymogów proceduralnych. Pozostałe województwa uzyskały wynik znacznie powyżej wartości średniej (50%), dzięki umożliwieniu obywatelom pobrania, właściwych do uzyskania pozwolenia na budowę, formularzy.

Mimo iż kolejna analizowana usługa - świadczenia społeczne otrzymała identyczne noty jak wcześniej oceniane pozwolenia na budowę, to jednak zauważa się zaangażowanie wszystkich województw w rozwój tej e-usługi (wartość średnia według poprzedniej skali - 25%, według nowej - 0%). Osiem województw uzyskało notę 19%, pozostałe - 31%. Wśród e-usług dotyczących świadczeń społecznych, obejmujących zasiłki dla bezrobotnych, rodzinne i chorobowe oraz stypendia szkolne i studenckie, najsilniej rozwinięte są usługi związane z zasiłkami rodzinnymi (ocena 50%). Zasiłki chorobowe na platformie internetowej reprezentowane były jedynie poprzez informacje, natomiast na żadnej z badanych stron nie umieszczono informacji dotyczących zasiłków dla bezrobotnych.

Najniższym stopniem rozwoju, na podstawie wyników badań, oceniono e-usługi służba zdrowia. Wartość średnia, liczona według poprzedniej skali, wyniosła jedynie 11%. Nowa skala wykazała zerowy stopień rozwoju tej e-usługi publicznej. Dwa województwa nie prowadzą żadnych działań w omawianym zakresie (dolnośląskie, podlaskie), dwa kolejne prezentują stopień rozwoju na poziomie 6% (pomorskie, śląskie), natomiast pozostałe - 13%.

W wyniku analizy badań stwierdzono także znaczne dysproporcje w rozwoju usług publicznych świadczonych online pomiędzy poszczególnymi województwami. Najwyższy stopień rozwoju18 występuje w województwach: pomorskim (44%), kujawsko-pomorskim (44%), lubuskim (39%) i małopolskim (38%), najniższy zaś ma miejsce w województwach: warmińsko-mazurskim (18%), wielkopolskim (22%), podlaskim (26%) i zachodniopomorskim (26%).

Znacznie gorszy obraz e-usług publicznych dla obywateli (z uwzględnieniem podziału na województwa) uzyskano, analizując wyniki według nowego standardu oceny, czyli oceniając pełną dostępność usług online. Stosując nowy standard oceny, rozwój e-usług publicznych odnotowany został jedynie w czterech województwach, a mianowicie: w województwie pomorskim (17%), kujawsko-pomorskim (8%), śląskim (8%) i dolnośląskim (4%).

Podsumowanie

Przedstawione wyniki badań stanu e-government w Polsce, dotyczące usług publicznych dla obywateli, wskazują, iż (mimo pierwszych efektów) należy prowadzić dalszą intensywną działalność rozwojową19. Szczególną uwagę należy skierować w kierunku usług o najniższym stopniu rozwoju, czyli pośrednictwa pracy i służby zdrowia. Należy także dążyć do wyrównania poziomu e-usług publicznych dla obywateli w Polsce (31%) z e-usługami publicznymi dla osób prawnych (43%).

Niestety w chwili obecnej trudno jest określić moment, w którym Polska osiągnie stopień rozwoju Europy Zachodniej w zakresie e-usług publicznych. Wszak stopień rozwoju e-usług dla obywateli Europy Zachodniej osiągnął 58%, natomiast w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych - 94%, pośrednictwa pracy - 94% czy świadczeń społecznych - 66%. Jednakże warto podkreślić, że istnieją już obszary, w których Polska osiągnęła stopień rozwoju zbliżony do Europy Zachodniej, na przykład w zakresie rejestracji na wyższe uczelnie - 60% (Polska - 52%).

Celem powinien stać się dalszy rozwój usług publicznych świadczonych drogą elektroniczną i zbliżenie do nowych standardów Unii Europejskiej.

Bibliografia

  • S. Kosieliński, Urząd lubi papier, "Polityka" 2003, nr 17, s. 78-81.

Netografia

  • Czym jest rząd w Internecie?, http://www.egov.pl, 13.04.2004.
  • E-Gdańsk najlepszy, http://www.wirtualnemedia.pl, 20.10.2004.
  • Polski eGovernment 2005, http://www.mwi.pl, 28.10.2004.
  • Rozwój eGovernment w Polsce, 3. edycja badań eEurope, http://www.mnii.gov.pl, 15.08.2004.

INFORMACJE O AUTORZE

MONIKA KACZMAREK-ŚLIWIŃSKA
Autorka jest pracownikiem naukowym Wydziału Ekonomii i Zarządzania Politechniki Koszalińskiej. Pisze rozprawę doktorską w Katedrze Publicystyki Ekonomicznej i Public Relations na Wydziale Ekonomii Akademii Ekonomicznej w Poznaniu. Tematyka rozprawy doktorskiej związana jest z wykorzystaniem instrumentów Internet Public Relations przez przedsiębiorstwa polskiej transformacji. W sferze zainteresowań naukowych, poza public relations, znajduje się także obszar gospodarki cyfrowej, socjotechniki oraz polityki. Szczególną wagę przykłada do łączenia teorii z praktyką.

 

Komentarze

Nie ma jeszcze komentarzy do tego artykułu.

dodaj komentarz dodaj komentarz

Przypisy

1 Czym jest rząd w Internecie?, www.egov.pl. 13.04.2004

2 Polski eGovernment 2005, www.mwi.pl. 28.10.2004.

3 S. Kosieliński, Urząd lubi papier, "Polityka" 2003, nr 17, s. 78-81.

4 Rejestracja na wyższe uczelnie - procedura, której celem jest rejestracja kandydatów na wyższą uczelnię, państwową lub prywatną.

5 Podatek od osób fizycznych - procedura, której celem jest złożenie deklaracji podatkowej przez osoby fizyczne w urzędzie skarbowym.

6 Akty stanu cywilnego, do których autorzy badania zaliczają: akty urodzenia (procedura, której celem jest uzyskanie dokumentu poświadczającego urodzenie dziecka), akty zawarcia związku małżeńskiego (procedura, której celem jest uzyskanie dokumentu poświadczającego zawarcie związku małżeńskiego) oraz akty zgonu (procedura, której celem jest uzyskanie dokumentu poświadczającego zgon).

7 Biblioteki publiczne - procedura, której celem jest przeszukiwanie katalogu bibliotek publicznych, międzybibliotecznego wypożyczania książek itp.

8 Informacje o zmianie miejsca pobytu (informacje o przemieszczeniach) to procedura, której celem jest zgłoszenie zmiany miejsca pobytu lub zamieszkania osoby prywatnej w obrębie terenu RP.

9 Pośrednictwo pracy - procedura, której celem jest uzyskanie ofert w urzędzie pracy, bez udziału sektora prywatnego.

10 Do dokumentów tożsamości zaliczono dowód osobisty (procedura, której celem jest uzyskanie dokumentu stwierdzającego tożsamość osoby oraz zaświadczającego obywatelstwo polskie), paszport (procedura, której celem jest uzyskanie dokumentu stwierdzającego tożsamość osoby i uprawniającego do przekroczenia granicy państwa oraz pobytu za granicą) oraz prawo jazdy (procedura, której celem jest uzyskanie dokumentu poświadczającego uprawnienia do kierowania pojazdem).

11 Rejestracja samochodów - procedura, której celem jest rejestracja nowych, używanych i importowanych samochodów.

12 Policja - obsługa zgłoszeń - procedura, której celem jest oficjalne zgłoszenie zdarzenia losowego (np. kradzieży lub włamania) na posterunku policji.

13 Pozwolenia na budowę - procedura, której celem jest uzyskanie pozwolenia na budowę lub renowację budynku.

14 Do grupy świadczeń społecznych zaliczono: zasiłek dla bezrobotnych (procedura, której celem jest uzyskanie świadczenia społecznego w przypadku utraty zatrudnienia), zasiłek rodzinny (procedura, której celem jest uzyskanie zasiłku rodzinnego), ubezpieczenia chorobowe (procedura, której celem jest uzyskanie świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa) oraz stypendia szkolne/studenckie (procedura, której celem jest uzyskanie pomocy materialnej/niematerialnej przez ucznia/studenta).

15 Służba zdrowia - procedura, której celem jest możliwość umówienia się na wizytę do lekarza/szpitala i uzyskanie porady lekarskiej.

16 Skala nowego typu bada liczbę serwisów internetowych zapewniających pełną obsługę drogą elektroniczną. Poprzednia skala pokazywała realną wartość użytkową zaawansowania rozwoju serwisów internetowych. Ta czterostopniowa skala obejmowała: I stopień - Informacja; II stopień - Interakcja jednokierunkowa (pobieranie formularzy); III stopień - Interakcja dwukierunkowa (obsługa formularzy elektronicznych); IV stopień - Transakcja (pełna obsługa procesu realizacji usługi).

17 Pozytywnym faktem jest, iż Urząd Miasta Gdańska nie poprzestaje na rozwoju usług e-publicznych. Jedną z ostatnich inicjatyw Urzędu jest wniosek e-gdańsk - europejska metropolia on-line zgłoszony do konkursu o dofinansowaniw z Europejskiego Funduszu regionalnego. W swoich założeniach projekt ma stworzyć optymalne warunki dostępu do internetu mieszkańcom Gdańska i gościom, a jego realizację zaplanowano na lata 2005-2006. Szerzej: E-Gdańsk najlepszy, www.wirtualnemedia..... 20.10.2004.

18 Ocena według dotychczasowego standardu.

19 Wszystkie wartości rozwoju e-usług publicznych zawarte w Podsumowaniu wyrażone są wartościami liczonymi według poprzedniej IV-stopniowej skali.