AAA

Kierunek kształcenia a planowana kariera zawodowa - studium empiryczne kierunków związanych z turystyką

Marlena Bednarska

Podstawę współczesnej kariery zawodowej stanowią kompetencje pracowników, które w znacznej mierze rozwijane są poprzez aktywność edukacyjną. Celem artykułu jest identyfikacja determinant zgodności planowanej przez studentów kariery zawodowej z kierunkiem kształcenia. Badania ankietowe przeprowadzone na grupie 353 słuchaczy studiów z zakresu turystyki w Poznaniu wykazały, że młodzież akademicka traktuje pracę w gospodarce turystycznej jako etap kariery. Skłonność do podjęcia zatrudnienia w obsłudze ruchu turystycznego zależy od wizerunku przedsiębiorstw turystycznych jako pracodawców, zadowolenia ze studiów, doświadczenia na rynku pracy, płci i roku studiów.

Przeobrażenia zachodzące we współczesnej gospodarce powodują istotne reperkusje w sferze realizowania karier zawodowych, dezaktualizując tradycyjny paradygmat ich przebiegu na rzecz modelu karier elastycznych - przekraczania granic organizacyjnych, branżowych, zawodowych czy przestrzennych1. Osoby, których dotyczy zjawisko „kariery bez granic”, charakteryzują się, poza mobilnością, dużą zdolnością do bycia zatrudnionym (zatrudnialnością)2.

Badacze problematyki są zgodni, że wyznacznikami sukcesu we współczesnej karierze zawodowej są kompetencje pracowników3, które uzyskuje się m.in. w toku kształcenia w systemie edukacji. Uznaje się zatem, że istotnym elementem planowania indywidualnej ścieżki kariery zawodowej jest wybór kierunku kształcenia4. Większość studentów nie doświadczyła jeszcze przejścia ze sfery edukacji do sfery pracy zawodowej i znajduje się w fazie eksploracji lub we wczesnym stadium fazy zajęcia pozycji zawodowej. Charakterystyczne dla tych faz jest: identyfikowanie obszaru swojej przyszłej aktywności zawodowej, odkrywanie własnych predyspozycji, oczekiwań i potrzeb związanych z karierą, analizowanie opcji zawodowych, tworzenie wizji kariery, eksperymentowanie z różnymi typami pracy zawodowej, poszukiwanie możliwości zaspokojenia wspomnianych potrzeb5.

W tym kontekście za interesujące poznawczo uznano pytanie, czy studenci wyrażają zainteresowanie zatrudnieniem w obszarze związanym z kierunkiem studiów oraz jakie czynniki wpływają na stopień zgodności planowanej kariery zawodowej z wykształceniem kierunkowym. Do studium empirycznego wybrano studentów kierunków: turystyka i rekreacja oraz gospodarka turystyczna. Badania prowadzone wśród słuchaczy turystyki i kierunków pokrewnych w Europie, Ameryce, Azji i Australii pokazują, że problem niskiej skłonności do podjęcia pracy w sferze obsługi ruchu turystycznego jest powszechny6. Warto zatem sprawdzić, czy podobna sytuacja ma miejsce w polskich warunkach.

Metodyka badań

Osiągnięcie celu badania wymagało przeprowadzenia badań pierwotnych. Pomiarem objęto słuchaczy wszystkich uczelni w Poznaniu oferujących studia na kierunku turystyka i rekreacja lub gospodarka turystyczna. W 2012 r. kształcenie z tego zakresu oferowało osiem uczelni w mieście, a łączna liczba uczestników studiów stacjonarnych i niestacjonarnych pierwszego i drugiego stopnia wyniosła 4150. Przedmiot badań stanowiła skłonność do związania kariery zawodowej z gospodarką turystyczną oraz determinanty tej skłonności. Pomiaru źródeł dokonano na przełomie 2012 i 2013 roku.

Badania przeprowadzono na zbiorowości próbnej. Aby zapewnić możliwość uogólnienia wniosków na populację generalną, zastosowano jedną z metod doboru losowego - dobór zespołowy jednostopniowy (losowano grupy dziekańskie). Niezbędną liczebność próby wyznaczono na podstawie podejścia statystycznego opartego na przedziałach ufności frakcji elementów wyróżnionych w populacji generalnej. Przyjęto maksymalny błąd szacunku równy 5 proc. i poziom ufności wynoszący 95 proc. oraz nieznany parametr rozkładu frakcji w populacji. Przy takich założeniach minimalna wielkość próby z uwzględnieniem poprawki dla populacji skończonej wynosi 352 jednostki.

Metodą wykorzystaną w procesie zbierania danych ze źródeł pierwotnych była ankieta, narzędziem badawczym - kwestionariusz ankiety. W procesie tworzenia instrumentu pomiaru przyjęto podejście dedukcyjne - podstawę operacjonalizacji zmiennych stanowiły wyniki empirycznych badań determinant atrakcyjności pracodawcy7. Zmienną zależną w badaniu był zamiar długo- i krótkookresowego związania kariery zawodowej z gospodarką turystyczną, zmiennymi niezależnymi - postrzegana atrakcyjność gospodarki turystycznej jako pracodawcy, stosunek do podjętych studiów, doświadczenie zawodowe, a także cechy społeczno-demograficzne. Respondenci udzielili informacji o skłonności do podjęcia pracy w obsłudze ruchu turystycznego, o pożądanych i postrzeganych cechach pracodawców na rynku turystycznym oraz zadowoleniu z podjętych studiów za pomocą siedmiostopniowej skali Likerta, gdzie 1 oznaczało zdecydowanie się nie zgadzam, a 7 - zdecydowanie się zgadzam. Do pomiaru pozostałych zmiennych jakościowych zastosowano skale nominalne.

Próba liczyła 353 osoby, ze względu na kompletność informacji do dalszej analizy zakwalifikowano 347 kwestionariuszy. Wśród ankietowanych dominowały kobiety i słuchacze ostatniego roku studiów pierwszego i drugiego stopnia, a średnia wieku wyniosła 22 lata. Większość respondentów kształciła się na uczelniach publicznych, w trybie stacjonarnym, na studiach licencjackich. Ponad 70 proc. badanych zadeklarowało, że studia z zakresu turystyki były dla nich studiami pierwszego wyboru, a blisko połowa zdobyła doświadczenie zawodowe w gospodarce turystycznej. Szczegółowe informacje o strukturze zbiorowości próbnej zawiera tabela 1.

Tabela 1. Struktura próby

Zmienna Kategoria Udział [w %]
Płeć kobiety 71,1
mężczyźni 28,9
Wiek 20 lat i mniej 21,7
21-22 lata 35,8
23-24 lata 35,0
25 lat i więcej 7,5
Studia pierwszego wyboru tak 72,3
nie 27,7
Doświadczenie zawodowe w turystyce tak 47,4
nie 52,6
Rodzaj studiów licencjackie 58,5
magisterskie 41,5
Tryb studiów stacjonarne 72,3
niestacjonarne 27,7
Rok studiów pierwszy 18,6
drugi 8,4
trzeci 25,1
czwarty 18,8
piąty 29,2
Typ uczelni publiczna 74,6
niepubliczna 25,4

Źródło: opracowanie własne na podstawie badań pierwotnych

W ostatnim etapie fazy realizacji badań zgromadzone dane poddano analizie statystycznej. Analizę danych uzyskanych z pomiaru porządkowego przeprowadzono przy pomocy metod stosowanych w przypadku pomiaru przedziałowego8. Dla scharakteryzowania natężenia badanych zjawisk wykorzystano metody statystyki opisowej. Badaniu istotności różnic między obserwowanymi średnimi grupowymi posłużył test t-Studenta oraz analiza wariancji (ANOVA). Ilościowe ujęcie związków pomiędzy zmiennymi niezależnymi a zmienną zależną umożliwiła regresja wieloraka. Analizę danych przeprowadzono za pomocą pakietu SPSS.

Rezultaty poznawcze

Skłonność studentów do podjęcia pracy zgodnej z kierunkiem wykształcenia ukazano w tabeli 2. W tabeli 3 zaprezentowano natomiast sumaryczne rezultaty testu t-Studenta oraz jednoczynnikowej analizy wariancji (ANOVA), które pozwoliły zidentyfikować czynniki istotnie różnicujące średnie ocen nastawienia respondentów do kariery zawodowej w gospodarce turystycznej.

Tabela 2. Zamiar podjęcia pracy w turystyce

Zmienna zależna Średnia Odchylenie standardowe Rozkład zmiennej [w %]
Stosunek negatywny Stosunek neutralny Stosunek pozytywny
Długookresowa kariera 4,02 1,38 31,7 21,6 46,7
Krótkookresowa kariera 5,11 1,35 12,1 10,7 77,2

Źródło: opracowanie własne na podstawie badań pierwotnych

Tabela 3. Czynniki różnicujące zamiar podjęcia pracy w turystyce

Zmienna zależna Płeć Rok studiów a Zadowolenie ze studiów b Doświadczenie zawodowe
Długookresowa kariera + ++ +++ +
Krótkookresowa kariera + ++ ++ +

a pierwszy rok vs pozostałe lata studiów, b zadowoleni vs niezadowoleni z podjętych studiów
+ różnica średnich d≤0,5, ++ 0,5<d≤1,0, +++ d>1,0; czynniki istotnie różnicujące na poziomie p<0,05

Źródło: opracowanie własne na podstawie badań pierwotnych

Wyniki przeprowadzonego sondażu diagnostycznego wykazały relatywnie niewielkie zainteresowanie studentów długookresową karierą zawodową zgodną z kierunkiem podjętych studiów. Niespełna połowa respondentów zadeklarowała chęć pracy w obsłudze ruchu turystycznego w wieloletniej perspektywie. Wizja zatrudnienia w turystyce jako etap kariery zawodowej cieszy się znacznie większą popularnością. Pozytywny stosunek do pracy w gospodarce turystycznej zarówno w długim, jak i krótkim horyzoncie czasu w większym stopniu cechuje kobiety, słuchaczy pierwszego roku studiów, osoby zadowolone ze studiów oraz studentów, którzy mają doświadczenie zawodowe w turystyce.

W celu dokonania pomiaru wpływu postrzeganej atrakcyjności gospodarki turystycznej jako sektora zatrudnienia na chęć pracy w turystyce obliczono przeciętną lukę niedopasowania pomiędzy oczekiwaniami studentów wobec pracy a jej percepcją dla 19 cech9. W tabeli 4 zestawiono sumaryczne rezultaty analizy regresji, ukazujące determinanty zamiaru podjęcia pracy w turystyce przez badanych studentów.

Tabela 4. Determinanty zamiaru podjęcia pracy w turystyce

Zmienna zależna Zmienne niezależne Beta R2
Długookresowa kariera wizerunek pracodawcy (oczekiwania - percepcja)
zadowolenie ze studiów
doświadczenie zawodowe
płeć
rok studiów
-0,210**
 0,255**
 0,104*
-0,100*
-0,626
0,174
Krótkookresowa kariera wizerunek pracodawcy (oczekiwania - percepcja)
zadowolenie ze studiów
doświadczenie zawodowe
płeć
rok studiów
-0,199**
 0,142**
 0,146**
-0,102*
-0,138*
0,140

* zależności istotne na poziomie p<0,05; ** zależności istotne na poziomie p<0,01

Źródło: opracowanie własne na podstawie badań pierwotnych

Modele regresji wskazują na istotne zależności pomiędzy planami dotyczącymi kariery zawodowej - zarówno w długim, jak i krótkim horyzoncie czasowym - a postrzeganym stopniem spełnienia przez pracodawców oczekiwań wobec pracy, zadowoleniem z podjętych studiów, doświadczeniem na turystycznym rynku pracy i płcią. W obydwu przypadkach zarejestrowano relatywnie duży wpływ wizerunku pracodawcy na chęć podjęcia zatrudnienia w turystyce, poziom zadowolenia ze studiów okazał się silniejszym predykatorem zamiaru długoterminowego związania kariery zawodowej z gospodarką turystyczną, doświadczenie zawodowe zaś - zamiaru krótkoterminowego. W przypadku krótkookresowych planów znaczenie ma także rok studiów. Niskie współczynniki determinacji świadczą o istnieniu innych, nieuwzględnionych w badaniu zmiennych, które mają wpływ na decyzje młodzieży akademickiej o ubieganiu się o zatrudnienie w obszarze związanym z podjętym kierunkiem studiów.

Implikacje dla praktyki gospodarczej i systemu edukacji

Rosnąca świadomość rangi zasobów niematerialnych, zwłaszcza kapitału ludzkiego, w tworzeniu trwałej przewagi konkurencyjnej na współczesnym rynku stymuluje podmioty gospodarcze do zwrócenia uwagi na korzyści płynące z pozyskania i utrzymania kompetentnych i zmotywowanych pracowników. W interesie przedsiębiorstw leży aktywne kształtowanie własnego wizerunku jako miejsca pracy, w którym obecni i potencjalni pracownicy znajdą atrakcyjne środowisko dla rozwoju kariery zawodowej. Przekazując informacje o funkcjonalnych, ekonomicznych oraz psychologicznych korzyściach wynikających z zatrudnienia, można skutecznie wpływać na skojarzenia z firmą i postrzeganie jej atrakcyjności jako pracodawcy, a w konsekwencji na liczbę i jakość kandydatów do pracy. Dzięki znajomości opinii potencjalnych pracowników o oferowanych warunkach pracy oraz determinant ich skłonności do podjęcia zatrudnienia w określonym sektorze przedsiębiorcy mogą modyfikować praktyki związane z kształtowaniem środowiska pracy lub strategie rekrutacyjne, kładąc większy nacisk na te aspekty, które odgrywają znaczącą rolę w wyborze przyszłego pracodawcy, lub o których potencjalni pracobiorcy mają mylne wyobrażenie. W ten sposób rozmiar luki pomiędzy oczekiwaniami pracowników a percepcją warunków zatrudnienia zostanie zredukowany.

Obserwowane tendencje nie pozostają także bez wpływu na działania instytucji edukacyjnych w zakresie przystosowania sylwetki absolwenta do potrzeb rynku pracy. W świetle przedstawionych rezultatów wyższe uczelnie powinny wyposażać absolwentów zarówno w specyficzne kompetencje zawodowe (stanowiskowe), jak i w kompetencje uniwersalne, wśród których szczególne miejsce zajmuje elastyczność i adaptacyjność. Pierwsze są niezbędne do samodzielnej i efektywnej pracy w określonym zawodzie (na określonym stanowisku), drugie wiążą się z umiejętnością radzenia sobie w warunkach dynamicznych zmian w sferze życia zawodowego i są nieodzowne w realizacji współczesnego modelu kariery.

Podsumowanie

Dynamicznie zmieniające się warunki funkcjonowania na współczesnym rynku sprzyjają wzrostowi znaczenia modelu elastycznej kariery zawodowej. Model ten cechuje wysoka mobilność i budowanie własnej wartości rynkowej poprzez akumulowanie wiedzy i umiejętności. Przeprowadzone badania wskazują, że już w fazie eksploracji przyszli pracobiorcy rewidują swoje plany zawodowe i decydują się na poszukiwanie zatrudnienia niezgodnego z kierunkiem kształcenia. Tendencja ta wskazuje na konieczność uwzględniania w programach kształcenia szerokiego spektrum kompetencji profesjonalnych, zarówno tych specyficznych, niezbędnych do efektywnego angażowania się w realizację zadań zawodowych w określonym obszarze, jak i tych ogólnych, sprzyjających zwiększaniu poziomu zatrudnialności.

Bibliografia

  • P. Barron, G. Maxwell, A. Broadbridge, S. Ogden, Careers in Hospitality Management: Generation Y’s Experiences and Perceptions, „Journal of Hospitality and Tourism Management” 2007, t. 14, nr 2.
  • M. Bednarska, M. Olszewski, Postrzeganie przedsiębiorstwa turystycznego jako pracodawcy w świetle badań empirycznych, [w:] S. Tanaś (red.), Nauka i dydaktyka w turystyce i rekreacji, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź 2010.
  • P. Berthon, M.T. Ewing, L.L. Hah, Captivating Company: Dimensions of Attractiveness in Employer Branding, „International Journal of Advertising” 2005, t. 24, nr 2.
  • P. Bohdziewicz, Kariery zawodowe w gospodarce opartej na wiedzy (na przykładzie grupy zawodowej informatyków), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2008.
  • M. Clarke, Understanding and Managing Employability in Changing Career Contexts, „Journal of European Industrial Training” 2008, t. 32, nr 4.
  • R.J. DeFillippi, M.B. Arthur, The Boundaryless Career: A Competency-Based Perspective, „Journal of Organizational Behavior” 1994, t. 15, nr 4.
  • W. Duda, D. Kukla, Kariera zawodowa wobec postępujących przemian pracy, Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa 2010.
  • S. Kaczmarczyk, Badania marketingowe. Metody i techniki, PWE, Warszawa 2003.
  • B. King, B. McKercher, R. Waryszak, A Comparative Study of Hospitality and Tourism Graduates in Australia and Hong Kong, „International Journal of Tourism Research” 2003, t. 5, nr 6.
  • S. Kusluvan, Z. Kusluvan, Perceptions and Attitudes of Undergraduate Tourism Students Towards Working in the Tourism Industry in Turkey, „Tourism Management” 2000, t. 21, nr 3.
  • T. Lu, H. Adler, Career Goals and Expectations of Hospitality and Tourism Students in China, „Journal of Teaching in Travel & Tourism” 2009, t. 9, nr 1-2.
  • S. Richardson, G. Butler, Attitudes of Malaysian Tourism and Hospitality Students’ towards a Career in the Industry, „Asia Pacific Journal of Tourism Research” 2012, t. 17, nr 3.
  • M. Tepeci, V.J. Wildes, Recruiting the Best: A Study in Attracting Hospitality Management Students for Entry-Level Management Positions, „Journal of Quality Assurance in Hospitality & Tourism” 2002, t. 3, nr 1/2.

INFORMACJE O AUTORZE

MARLENA BEDNARSKA

Autorka jest adiunktem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Jej zainteresowania badawcze obejmują problematykę jakości pracy, ekonomiki personelu i konkurencyjności w ujęciu mezoekonomicznym. Jest autorką i współautorką licznych publikacji z zakresu zarządzania przedsiębiorstwem turystycznym, jakości pracy w turystyce i konkurencyjności gospodarki turystycznej.

 

Informacje o artykule

pdf abstract in English

Komentarze

Nie ma jeszcze komentarzy do tego artykułu.

dodaj komentarz dodaj komentarz

Przypisy

1 P. Bohdziewicz, Kariery zawodowe w gospodarce opartej na wiedzy (na przykładzie grupy zawodowej informatyków), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2008, s. 7-9.

2 M. Clarke, Understanding and Managing Employability in Changing Career Contexts, „Journal of European Industrial Training” 2008, t. 32, nr 4, s. 266.

3 R.J. DeFillippi, M.B. Arthur, The Boundaryless Career: A Competency-Based Perspective, „Journal of Organizational Behavior” 1994, t. 15, nr 4, s. 308-310.

4 W. Duda, D. Kukla, Kariera zawodowa wobec postępujących przemian pracy, Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa 2010, s. 69.

5 P. Bohdziewicz, dz. cyt., s. 141-145.

6 M. Tepeci, V.J. Wildes, Recruiting the Best: A Study in Attracting Hospitality Management Students for Entry-Level Management Positions, „Journal of Quality Assurance in Hospitality & Tourism” 2002, t. 3, nr 1/2, s. 104; B. King, B. McKercher, R. Waryszak, A Comparative Study of Hospitality and Tourism Graduates in Australia and Hong Kong, „International Journal of Tourism Research” 2003, t. 5, nr 6, s. 417; P. Barron, G. Maxwell, A. Broadbridge, S. Ogden, Careers in Hospitality Management: Generation Y’s Experiences and Perceptions, „Journal of Hospitality and Tourism Management” 2007, t. 14, nr 2, s. 124; T. Lu, H. Adler, Career Goals and Expectations of Hospitality and Tourism Students in China, „Journal of Teaching in Travel & Tourism” 2009, t. 9, nr 1-2, s. 72.

7 S. Kusluvan, Z. Kusluvan, Perceptions and Attitudes of Undergraduate Tourism Students Towards Working in the Tourism Industry in Turkey, „Tourism Management” 2000, t. 21, nr 3, s. 258-260; P. Berthon, M.T. Ewing, L.L. Hah, Captivating Company: Dimensions of Attractiveness in Employer Branding, „International Journal of Advertising” 2005, t. 24, nr 2, s. 159-164; M. Bednarska, M. Olszewski, Postrzeganie przedsiębiorstwa turystycznego jako pracodawcy w świetle badań empirycznych, [w:] S. Tanaś (red.), Nauka i dydaktyka w turystyce i rekreacji, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź 2010, s. 282; S. Richardson, G. Butler, Attitudes of Malaysian Tourism and Hospitality Students’ towards a Career in the Industry, „Asia Pacific Journal of Tourism Research” 2012, t. 17, nr 3, s. 270.

8 Takie podejście jest często stosowane w badaniach społecznych, wymaga przyjęcia założenia, że odległości pomiędzy sąsiednimi klasami są równe (S. Kaczmarczyk, Badania marketingowe. Metody i techniki, PWE, Warszawa 2003, s. 91).

9 Luka niedopasowania została ustalona jako różnica pomiędzy oczekiwaniami a percepcją dla czynników pożądanych i jako różnica pomiędzy percepcją a oczekiwaniami dla czynników niepożądanych, zatem dodatnia wartość luki oznacza niekorzystną sytuację (zob. M. Bednarska, M. Olszewski, dz.cyt., s. 8).