Siedemnaście lat polskiej e-edukacji z perspektywy czasopisma e-mentor

Maria Zając

W tym roku mija 20 lat od powstania na Politechnice Warszawskiej Ośrodka Kształcenia na Odległość (OKNO). Rok 2000 to również początek, poświęconej e-edukacji, konferencji Uniwersytet Wirtualny – Model, Narzędzia, Praktyka, która nieprzerwanie organizowana jest co roku, już przez dwadzieścia lat.

 

Z racji jubileuszu, dyrektor ośrodka OKNO oraz twórca idei tej konferencji, profesor Bogdan Galwas przygotowuje wieloautorską monografię poświęconą polskiej e-edukacji. Do opracowania poszczególnych rozdziałów publikacji zostali zaproszeni przedstawiciele tych polskich uczelni, które od wielu lat zaangażowane są w promocję i wdrażanie kształcenia na odległość. Można śmiało powiedzieć, że rola Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie w tym procesie była szczególna, gdyż nie tylko była ona w gronie uczelni pionierów polskiej edukacji internetowej, ale także działała na rzecz promocji tej formy kształcenia przez inne podejmowane inicjatywy, wśród których bardzo ważne miejsce zajmuje e-mentor.

 

Na zaproszenie profesora Galwasa przygotowaliśmy wspólnie z Marcinem Dąbrowskim – pomysłodawcą, twórcą i redaktorem naczelnym czasopisma - rozdział na temat roli e-mentora, starając się pokazać, jak rozwijała się polska e-edukacja w pierwszej dekadzie bieżącego stulecia – jakie nadzieje i oczekiwania towarzyszyły temu procesowi oraz jak zmieniała się sytuacja z upływem lat. Przegląd publikowanych artykułów wskazuje też na okres stagnacji i zniechęcenia. Pytanie o to, czy obecne, wymuszone przez pandemię, przeniesienie nauczana i uczenia się do przestrzeni online wywoła trwalsze zmiany w sposobie postrzegania roli i wartości e-edukacji pozostaje na razie otwarte. Będziemy się starali, aby próby poszukiwania na nie odpowiedzi znalazły swoje odzwierciedlenie na łamach e-mentora. A na razie zapraszamy do lektury opracowania, które – mam nadzieję – zainspiruje do refleksji i dyskusji o tym, co można i warto zmienić, żeby edukacja online zagościła na stałe w polskich szkołach i uczelniach, stając się przemyślaną formą kształcenia, a nie tylko swoistym "kołem ratunkowym" w nietypowych, "zawirusowanych" okolicznościach. 

data dodania: 20.05.2020, komentarzy: 0

(Nie) Bezpieczni w sieci - konkurs dla NGO na najlepszą kampanię edukacyjną

Maria Zając

Komisja konkursowa ogłosiła wyniki eliminacji. Zwycięzcami konkursu zostały: Stowarzyszenie Góry Kulturyktóre zgłosiło do konkursu projekt koncepcji pn. Bezpieczeństwo to nie bajka oraz Fundacja Warszawski Instytut Bankowości z pomysłem „Aktywny Senior w Cyberprzestrzeni”. 

 

To właśnie pomysły tych organizacji w I etapie konkursu zostały najwyżej ocenione pod względem pomysłowości i kreatywności, wykonalności i realności założeń, trafności, trwałości i oczywiście – spójności z celami kampanii, a następnie w II etapie – również pod względem: dopasowania narzędzi komunikacji do grupy docelowej i tematyki kampanii, aktualności oraz znaczenia podejmowanych w kampanii zagadnień i innowacyjności/wyróżnialności kampanii.

 

Minister cyfryzacji Marek Zagórski tak mówi o tej inicjatywie:

Celem naszego konkursu jest wzrost świadomości Polaków na temat bezpieczeństwa w sieci. Niezależnie, ile mają lat - zależy nam, aby byli świadomymi użytkownikami internetu. Do współpracy zaprosiliśmy organizacje pozarządowe, wierząc w ich potencjał i chcąc z niego czerpać.

- Ogłosiliśmy ten konkurs, bo wierzymy w wyjątkowy zapał i kreatywność organizacji pozarządowych. Nie rozczarowaliśmy się i to mimo tego, że czas nie sprzyjał kreatywnej pracy grupowej. Cieszymy się, że tyle podmiotów z całej Polski zainteresowało się naszą inicjatywą. Dziękujemy wszystkim uczestnikom i życzymy Wam kolejnych świetnych pomysłów na działania w obszarze bezpieczeństwa w sieci – dodaje szef MC.

 

Bezpieczeństwo w sieci, to temat, który jest także jednym z kluczowych obszarów zainteresowań Państwowego Instytutu Badawczego NASK - organizatora konkursu.

 

Dr inż. Kamil Sitarski, dyrektor NASK wyjaśnia:

W czasie epidemii rośnie popularność szeroko rozumianych usług cyfrowych, a co za tym idzie - wzrasta aktywność cyberprzestępców. Jako NASK ciągle analizujemy otrzymywane zgłoszenia i identyfikujemy coraz bardziej zaawansowane formy cyberataków. Dlatego też powinniśmy systematycznie poszerzać swoją wiedzę o zagrożeniach w sieci i stosować się do zasad bezpieczeństwa. Jestem przekonany, że laureaci naszego konkursu przyczynią się do wzrostu poziomu świadomości i bezpieczeństwa użytkowników.

 

Organizatorami konkursu są Ministerstwo Cyfryzacji oraz Państwowy Instytut Badawczy NASK. Patronat medialny nad inicjatywą objęły portale ngo.pl oraz kampaniespoleczne.pl.

 

Aktualności związane z konkursem i realizacją zwycięskich kampanii można znaleźć na stronie: https://www.gov.pl/web/niezagubdzieckawsieci/aktualnosci-konkurs 

data dodania: 13.05.2020, komentarzy: 0

Tony Bates online - dwa spotkania i dwa ważne tematy

Maria Zając

Kilka dni temu polecałam post, w którym Tony Bates zachęca już teraz do przemyślenia działań, które będą niezbędne, gdy skończy się okres pandemii, a dokładniej – okres wymuszonej izolacji i zachowywania dystansu. Myślę, że uwagi T. Batesa są na tyle ważne, że zasługują na omówienie w osobnym poście, natomiast teraz chcę tylko przekazać wiadomość, która jest ważna jeszcze tylko przez kilka godzin. Otóż, dziś tzn. 5 maja 2020 roku, o godzinie 19 czasu polskiego będzie miał miejsce webinar zatytułowany „What are the Myths, Realities and Opportunities of Artificial Intelligence (AI) and Learning Analytics?”, natomiast o godzinie 21 - również dzisiaj - będzie można uczestniczyć w webinarze poświęconym przyszłości edukacji online. Tytuł spotkania: “The next five years: future directions for online learning”. Prelegentem w obu przypadkach jest Tony Bates. 

 

Więcej informacji oraz linki do rejestracji można znaleźć na stronie: https://www.tonybates.ca/2020/05/01/two-webinars-on-the-future-of-online-learning-next-week/

data dodania: 5.05.2020, komentarzy: 0

Wymuszona zmiana - gdzie szukać pomocy

Maria Zając

Gwałtowny wzrost zasięgu pandemii w marcu tego roku spowodował zamknięcie szkół i uczelni w wielu rejonach świata oraz przeniesienie nauczania do przestrzeni internetu. Szybko okazało się, że pomimo powszechnej dziś obecności technologii informacyjno-komunikacyjnych w naszym życiu bardzo wielu nauczycieli nie wie, jak korzystać z tych nowoczesnych narzędzi w swojej pracy, nie wspominając już o umiejętności realizacji zajęć online. W odpowiedzi na te nieoczekiwane i pilne potrzeby wiele instytucji i organizacji pospieszyło z pomocą oferując bezpłatne doradztwo oraz materiały mające wesprzeć zarówno władze szkół oraz uczelni, jak i samych nauczycieli w procesie przystosowania się do nowych warunków, narzuconych przez pandemię. 

Jedną z takich organizacji jest Quality Matters , której misją od kilkunastu lat jest działanie na rzecz zapewnienia jakości nauczania online w szkołach (tzw. K-12) i w kształceniu akademickim (HE).  Już 13 marca 2020 roku QM opublikowało zwięzły poradnik nazwany QM Emergency Remote Instruction (ERI) Checklist, będący zbiorem wskazówek jak szybko przenieść dotychczasowe zajęcia on-campus do przestrzeni on-line. 

 

Lista jest dostępna w dwóch wersjach – dla edukacji szkolnej i edukacji wyższej. Oba dokumenty mają taką samą strukturę – zebrane w nich wskazówki zawarto w 3-kolumnowej tabeli i z podziałem na trzy grupy odpowiadające kolejnym etapom: 

  1. Jak zacząć (Start here: Preparing for success), 
  2. Kolejne kroki (Next steps: Guiding students and their learning),
  3. Plan dalszych działań (Long term considerations: Teaching Effectively in a new Environent).

 

Pierwsza kolumna, zatytułowana Recommended Actions for Instructors zawiera podpowiedzi jakie działania należy podjąć, w drugiej kolumnie (Why?) podano ich rozwinięcie i uzasadnienie. Kolumna trzecia wskazuje powiązanie proponowanego działania z odpowiednim obszarem flagowego dokumentu QM, jakim jest Course Design Rubric. To mało znane w Polsce opracowanie obejmuje szczegółowy zestaw kryteriów dotyczących projektowania kursów online, które od lat wykorzystywane są do oceny jakości oraz certyfikacji działalności e-learningowej szkół i uczelni w USA, a także w wielu innych krajach. 

 

Omawiana lista ERI może być pomocna niezależnie od tego, czy ktoś planuje dostosować swój kurs do kryteriów QM. Obecnie szkoły i uczelnie etap „szybkiego startu” mają już za sobą, realizują kolejne kroki zmierzając do zakończenia roku szkolnego i akademickiego, ale zbliża się coraz bardziej moment analizy oraz oceny jakie działania były skuteczne, a jakie wymagają spokojnego przemyślenia i korekty. Wspomniana lista może się okazać przydatnym narzędziem w tym procesie.

 

Być może też jedną z lekcji wynikających z pandemii powinno być przygotowanie jednolitych kryteriów oceny jakości kursów także w Polsce? Opracowane w 2008 roku przez Stowarzyszenie E-learningu Akademickiego Kryteria oceny kursu internetowego niestety są już mocno zdezaktualizowane i nie przystają do obecnych realiów. Może rozwiązaniem wartym rozważenia jest współpraca z organizacją Quality Matters, aby doprowadzić do powstania polskiej wersji Course Design Rubric? Wiele zdaje się wskazywać na to, że edukacja online w znacznie szerszym zakresie niż w ostatniej dekadzie zadomowi się w polskiej edukacji, a to spowoduje też potrzebę rzetelnej oceny jakości tak realizowanych zajęć.  

data dodania: 4.05.2020, komentarzy: 0

Nauczanie online - zamieszanie terminologiczne

Maria Zając

Od momentu kiedy w Polsce pojawiło się nauczanie przez internet (czyli mniej więcej od początku bieżącego stulecia) zjawisku temu towarzyszyły spory terminologiczne. Określeniu e-learning sprzeciwiali się puryści językowi, zaś przeciw e-nauczaniu protestowali niektórzy pedagodzy twierdząc, że chodzi nie tylko o nauczanie, ale również o uczenie się. Z kolei termin e-edukacja spotykał się z krytyką tych, którzy uznają edukację za pojęcie szersze niż tylko nauczanie. Propozycja innego polskiego terminu: kształcenie na odległość oraz powiązanego z nim akronimu KNO spotkała się z częściową aprobatą w środowisku oświatowym, ale nie przyjęła się w świecie akademickim. 

 

I tak spór pozostał nierozstrzygnięty, wszyscy się jakoś przyzwyczailiśmy do tego braku konsensusu terminologicznego, aż niespodziewanie pojawił się Covid-19, a wraz z nim nowa rzeczywistość. Po przymusowym zamknięciu szkół i uczelni w wielu krajach świata zajęcia szkolne i akademickie przeniesiono do internetu, określając tę formę kształcenia terminem online learning (w Polsce nauczaniem online). Jednak szybko specjaliści zajmujący się edukacją zaczęli wskazywać, że nauczania przez internet, wprowadzonego z konieczności, praktycznie z dnia na dzień i w trakcie roku szkolnego/akademickiego nie można utożsamiać z kursami online, jakie powstają w wyniku wieloetapowego procesu, który obejmuje między innymi badanie potrzeb, definiowanie celów i struktury kursu, projektowanie interakcji oraz przygotowanie i udostępnianie treści. Z tego względu obecną formę edukacji częściej określa się terminem remote learning podkreślając, że jest to zazwyczaj (i najczęściej) przeniesienie w formule 1:1 nauczania ze szkolnej/uniwersyteckiej sali do przestrzeni internetu. 

 

Niestety w języku polskim wprowadzenie oddzielnego terminu określającego taką formę edukacji jest znacznie trudniejsze, gdyż tłumaczenie wspomnianego zwrotu prowadzi do "nauczania na odległość" lub "nauczania online", co tylko pogłębia istniejący zamęt terminologiczny. Jednak istotną kwestią jest nie tyle sama nazwa, lecz to jak rozumiane jest znaczenie danego terminu. Bardzo ważne jest uświadomienie sobie, że obecne rozwiązania mają wyłącznie charakter tymczasowy i że nie jest to rzeczywiste nauczanie online. Co więcej, niezbędne jest wyciagnięcie wniosków z obecnej sytuacji i przygotowanie polskich szkół, tudzież uczelni do przemyślanej i świadomie zaprojektowanej edukacji online. 

 

Optymiści twierdzą, że teraz gdy okazało się, że nauczanie „z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej” jest nie tylko przydatne, ale i skuteczne, można oczekiwać intensywnego rozwoju tej formy kształcenia. Mniej optymistyczny scenariusz każe jednak przewidywać, że jeżeli nie nastąpi jakościowa zmiana w sposobie rozumienia i prowadzenia nauczania online to szybko pojawi się rozczarowanie i fala krytyki. Dlatego warto już teraz, mimo że priorytetem jest obecnie dokończenie roku szkolnego i akademickiego w warunkach narzuconych przez pandemię, zastanowić się jakie zmiany są potrzebne, by w przyszłości jak najlepiej wykorzystać potencjał internetu (rozumianego zarówno jako medium komunikacji jak i repozytorium informacji) aby kształcić młode pokolenia w sposób adekwatny do rzeczywistości kształtowanej przez to właśnie medium i powiązane z nim technologie.

 

W kolejnych postach postaram się szerzej rozwinąć ten temat. A dziś na zakończenie proponuję lekturę tekstu, którego autorem jest Tony Bates, znany i ceniony ekspert w obszarze nauczania online. Tekst nosi tytuł: What should we be doing about online learning when social distancing ends?

data dodania: 1.05.2020, komentarzy: 0